Thứ hai 25/03/2019

Cây tía tô – Từ cây dại bờ rào thành thần dược trị bách bệnh

Đặng Đình Quyết Thuốc Nam

Cây Tía Tô được biết đến như một vị rau thơm hàng ngày của chúng ta. Chúng có mùi vị rất đặc trưng thơm, cay và có tính ấm nhiệt. Tuy nhiên ít ai biết được Tía tô rất nhiều chất dinh dưỡng và  chữa được rất nhiều các bệnh  như gout,  trị cảm, ho, giải độc và đau bụng do cảm lạnh…

Đặc biệt hiện nay tía tô được sử dụng là thành phần chính  trong một số loại thuốc trong việc điều trị bệnh Gout. Hôm nay caythuocdangian.com sẽ giới thiệu cho bạn đọc toàn bộ các thông tin về cây Tía Tô và các đặc tính cũng như công dụng và cách chế biến thành thuốc.

Cây tía tô là gì

Cây tía tô còn được gọi là tô ngạnh, từ tô tử tử tó. Có tên khoa học là Perilla ocymoides, Perilla frulesscens. Thuộc họ Hoa môi Labiatae ( Lamiaceae).

Cay Tia To

Cây có rất nhiều tác dụng bao gồm làm gia vị và làm một trong những vị thuốc:

  • Tử tô ( Herba Perilae) là cành non và lá của cây sau đó đem sấy hoặc phơi khô.
  • Và Tử tô diệp (Folium Perillae) là lá sấy khô hoặc phơi khô.
  • Tử tô tử ( hắc tô tử Frutus Perillae) là quản chín sấy khô hoặc phơi ( mọi người hay nhầm là hạt
  • Tô ngạnh ( Tư tô ngạnh Caulis Perillae) là cành già, cành non sấy khô hay phơi.

Đặc điểm cây tía tô

Tía tô là một loại cỏ mọc quanh năm. Thường có chiều cao trung bình khoảng 0.5 cm đến 1.5 cm. Thân thẳng đứng và có lông mềm ngắn nhỏ xung quanh. Lá mọc cân xứng, hình quả trứng đầu nhọn rìa cạnh có răng cưa lớn. Phiến lá dài 4 cm đến 12 cm, chiều rộng từ 2.5 cm đến 10 cm. Lá tía tô có màu xanh tím hoặc màu tím, trên có lông trải đều màu tím.

Cuống lá của cây ngắn khoảng từ 2cm đến 3cm, có hoa nhỏ mọc thành chùm ở kẽ, màu tím nhạt hoặc màu trắng. Chùm hoa dài từ 6cm đến 20cm, quả của tía tô nhỏ đường kính 1mm, hình cầu, màu nâu có mạng.

Tía tô hiện nay có hai loại: 

  • Tía tô có lá màu tím hung là Perilla ocymoides var purpurascens
  • Loại là màu lục và có gân màu hung là Perilla ocymoides va bicolor.

Phân bố, thu hái và chế biến tía tô

Phân bố

Cây tía to phân bố trải dài từ  từ Ấn Độ sang Đông Á. Ở Việt Nam cây phâ bố rộng khắp đất nước. Được người dân thu hái để làm gia vị hoặc làm thuốc. Cây được trông bằng hạt. Khoảng thời gian gieo hạt là sau ngày lễ tết khoảng tháng 1 tháng 2 dương lịch.

Tia To Chua Benh Gi

Thu hoạch

Cây được thu hoạch tùy theo mục đích sử dụng: lấy hạt hoặc lấy lá. Mục đích lấy lá thì sau khi gieo hạt 2 tháng chúng ta có thể thu hoạch ( khoảng tháng 3,4). Lúc thu hoạch chỉ nên hái là già rồi sau đó hái lại sau 1 tháng. Sau khi hái lần 1 cần chăm ó bằng nước pha thêm nước tiểu, hoặc dùng dầu khô giã bé và bón vào gốc cây xới đất. Một cây chỉ nên hái 2,3 lần lá, sau khi hái giữ cây nguyên để sau đó có thể thu hoạch quả. Tuy nhiên những cây sau khi hái lá lại ít hạt hoặc hạt bị nhỏ và kém vì vậy những cây này thường được chặt sau khi được hái.Cành thu được sau khi chặt ra được dùng để làm thuốc gọi là tô ngạnh.

Những cây còn lại của thời vụ không hái lá thì dùng để lấy hạt hoặc làm giống. Khi cây tía tô già chúng ta thu hoạch hạt, chặt cành về sấy khô hoặc phơi trong mát. Tránh phơi sấy ở nhiệt độ cao, sau đó rũ lấy hạt bỏ tạp chất và cành.

Thành phần hóa học cây tía tô

Trong cây có chưa 0.5 % tinh dầu, với loại tinh dầu chưa perilla – andehyt C10H14O là chính chiếm 55%, dihydrocumin C10H14, limone chiếm 20%-30% và anpha pinen có mùi thơm đặc trưng của tía tô. Perilla andehyt là chất có mùi thơm đặt biệt, perilla andehy anti oxim là chất có độ ngọt gấp 2 nghìn lần đường, rất khó tan trong nước khi đun nóng sẽ phân giả và có độc vì vậy không được dùng làm chất điều vị. Tuy nhiên vẫn có người dùng làm ngọt thuốc lá.

Trong cây tía tô có chất màu xám được gọi là este của xyanin clorit C27H31O16Cl. Ngoài ra trong tía tô còn có chất C5H5N5 là chất chứa adenin và acginin C6H14N4O2. Trong hạt cây có 45% đến 50% chất dầu lỏng, mùi vị giống dầu lanh (huilede lin) có màu vàng thuộc dòng dầu khô. Có chỉ số I ốt rất cao khoảng 206, chỉ số xà phòng khoảng 189.6 tỷ trọng khoảng 0.93. Nhật bản là một trong những nước sản xuất rất nhiều dầu tía tô, dầu được dùng để quét lên dù tránh thấm nước hoặc dùng cho các loại chống thấm.

Bot Tia To

Cây tía tô có tác dụng gì

1. Tác dụng chữa bệnh của cây tía tô

Tía tô có vị cay, vào hai kinh phế và tỳ, tính ôn. Có rất nhiều tác dụng như phát tán phong hàn, giải uất, hóa đờm, lý khí khoang hun, giải độc chua cá, an thai. Cành của tía tô chỉ có tác dụng lý khí, không có tác dụng phát biểu. Dùng để chữa nôn mửa, động thai, phong hàn, ngộ độc hải sản.

Lá tía tô ( tô diệp) có tác dụng cho ra mồ hôi, giúp sự tiêu hóa, chữa ho, giải độ, giảm đau, chữa nôn mưa, đau bụng do ngộ độc ngoài ra còn chưa mạo cảm.

Cành tía tô ( tử tô tử) có chức năng chữa ho, tê thấp, hên suyễn, trừ đờm. Liều dùng hàng ngày: hạt và lá ngày uống khoảng 3 gam đến 10 gam, cành của tía tô thì ngày uống từ 6gam đến 20 gam sắc rồi để nguội uống.

Đơn thuốc có tía tô

  • Sâm tô ẩm: Chữa bệnh sốt, đau các khớp xương, cảm mạo, nhức đầu. Cách làm: Lá tía tô, trần bì, chỉ xác, mộc hương, can khương, bán hạ, tiền hồ, cam thảo, cát cánh mỗi thứ 2 gam, dùng 600 ml nước. Sắc chỉ còn 200ml, đun sôi để nguội uống 3 lần trong ngày.
  • Tử tô giải độc thang: Chữa trúng độc, ngộ độc hải sản (cua, cá). Cách làm: Lá tía tô 10 gam, sinh cam thảo 4 gam, sinh khương 8 gam,  dùng 600 ml nước. Sắc còn 200ml nước, đun sôi chia 3 lần trong ngày. Uống khi thuốc nước vẫn còn ấm.
  • Chữa sưng vú: Tía tô 10 gam sắc lấy thuốc uống, bã còn lại đắp vào vú.
  • Ăn phải hải sản trúng độc (cua cá): Giã tươi vắt lấy nước, hoặc sắc lá khô khoảng 10 gam uống khi nước còn ấm.
  • Chữa bệnh Gout: Tía tô có chứa 4 chất có thể gây giảm hiệu quả các emzym xanhthine oxydase một trong những loại hình thành acid uric trong chúng ta. Do đó acid uric được giữ ở mức phù hợp. Ngoài ra chúng còn làm giảm đau gián mạch, ngăn chặn quá trình nhiễm khuẩn. Do đó các bệnh nhân mắc gout cảm thấy đỡ rất nhiều.

2. Tác dụng làm đẹp của tía tô

Ngoài tác dụng chữa bệnh, tía tô còn có tác dụng trong làm đẹp. Uống nước tía tô hàng ngày có thể giúp sáng da một cách tự nhiên. Ngoài ra nó còn loại bỏ các tế bào chết trên da một cách hiệu quả.

Nếu bạn đang muốn tìm cách giảm cân theo cách tự nhiên . Thì uống tía tô có thể giúp bạn. Muốn giảm cân bạn phải uống nước tía tô tường xuyên kế hợp với chế hợp lý.

Ngoài ra, bạn có thể tắm nước tía tô để làm đẹp da. Theo nghiên cứu tía tô có rấ nhiều vitamin A, B, C và những dinh dưỡng khác. Những chất này giúp da trắng hồng tự nhiên và mịn màng. Hơn nữa, cách làm đẹp này lại rất tự nhiên mà không tốn kém.

Bạn cũng có thể dùng lá tía tô để chữa mụn thịt mụn cơm. Bạn chỉ cần chăm chỉ chấm nước lá tía tô lọc hằng ngày. Mỗi tuần đều đặn 3-4 lần, bạn sẽ thu lại được kết quả bất ngờ.

Đặng Đình Quyết

Tôi là Đặng Đình Quyết, đam mê về lĩnh vực cây thuốc nam giúp điều trị bệnh và tăng cường sức khỏe. Tôi hy vọng với các bài viết trên website này sẽ cung cấp cho mọi người những thông tin bổ ích về thảo dược và cách sử dụng thảo dược.

Tin liên quan

Bình luận